* కుల రాజకీయాల సంక్లిష్టతను పీకే అధిగమించగలరా..?
ఎన్నికల వ్యూహాలు, ప్రచార ఎత్తుగడలతో ఎందరో నాయకుల విజయాలకు బాటలు వేసిన వ్యక్తి ప్రశాంత్ కిశోర్. నరేంద్ర మోదీ నుంచి నితీశ్ కుమార్ వరకు, వైఎస్ జగన్ నుంచి మమతా బెనర్జీ, ఎంకే స్టాలిన్ వరకు భిన్న సిద్ధాంతాల నాయకులకు రాజకీయ వ్యూహకర్తగా పనిచేసి అధికార విజయాల్లో భాగస్వామయ్యారు. సొంతంగా స్థాపించిన జన్ సురాజ్ పార్టీని ఎన్నికల బరిలో నిలిపినప్పుడు మాత్రం విజయం అందుకోలేకపోయారు.2025 బిహార్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో జన్ సురాజ్ ఒక్క సీటును కూడా గెలుచుకోలేదు. ప్రశాంత్ కిశోర్ స్వయంగా పోటీ చేయనప్పటికీ, పార్టీ పరాజయానికి నైతిక బాధ్యత ఆయనపైనే పడింది. ఇతర పార్టీల విజయాల లెక్కలు చదివిన వ్యూహకర్త సొంత పార్టీ బలాబలాలను అంచనా వేయలేకపోయారనే విమర్శలు వచ్చాయి. ప్రశాంత్ కిశోర్ కింగ్మేకరే తప్ప కింగ్ కాలేడు.. అనే అభిప్రాయం రాజకీయ వర్గాల్లో బలపడింది. బంకీపూర్ ఉపఎన్నిక ఆ అభిప్రాయాన్ని దాదాపు తుడిచివేసింది.జన్ సురాజ్ వ్యవస్థాపకుడు ప్రశాంత్ కిశోర్ 64,151 ఓట్లు సాధించి, బీజేపీ అభ్యర్థి నీరజ్ కుమార్పై 19,324 ఓట్ల మెజారిటీతో విజయం సాధించారు. పీకేకు 49.23 శాతం ఓట్లు రాగా, బీజేపీకి 34.40 శాతం, ఆర్జేడీకి 10.95 శాతం ఓట్లు వచ్చాయి. పీకే– బీజేపీ మధ్య ఓట్ల తేడా 14.83 శాతం నమోదైంది. అయితే.. ఒక ఉపఎన్నికలో ఎమ్మెల్యేగా గెలిచినంత మాత్రాన ప్రశాంత్ కిశోర్ కింగ్ గా మారిపోయారని ప్రకటించడం తొందరపాటు. కానీ ఆయనను కేవలం తెరవెనుక వ్యూహకర్తగా కొట్టిపారేసే రాజకీయ దశ మాత్రం ముగిసింది. ఇప్పటివరకు ఇతర నాయకుల కోసం ఓట్లు సమీకరించిన పీకే—తొలిసారిగా తన పేరును, తన రాజకీయ విశ్వసనీయతను ఓట్లుగా మార్చుకున్నారు.
* బీజేపీ పతనానికి సంకేతమా…?
బంకీపూర్ సాధారణ నియోజకవర్గం కాదు. దాదాపు మూడు దశాబ్దాలుగా బీజేపీ ఆధిపత్యం కొనసాగుతున్న పట్టణ నియోజకవర్గం. బీజేపీ జాతీయ అధ్యక్షుడు నితిన్ నబిన్ రాజ్యసభకు ఎన్నికైన తర్వాత ఖాళీ చేసిన స్థానం కూడా ఇదే. అందువల్ల ఈ ఓటమికి ఎన్నికల విలువకంటే ప్రతీకాత్మక విలువ( Symbolic Value) ఎక్కువ. జాతీయ అధ్యక్షుడు ప్రాతినిధ్యం వహించిన నియోజకవర్గాన్ని కాపాడుకోలేకపోవడం బీజేపీకి రాజకీయంగా ఇబ్బందికరమైన పరిణామమే. అభ్యర్థి ఓడిపోవడమే కాకుండా పీకే చేతిలో 19 వేలకుపైగా ఓట్ల తేడాతో పరాజయం పొందడం స్థానిక అసంతృప్తి తీవ్రతను తెలియజేస్తోంది. ఫలితం తర్వాత సమగ్ర ఆత్మపరిశీలన చేస్తామని నితిన్ నబిన్ ప్రకటించడం కూడా ఈ ఓటమికి బీజేపీ ఇస్తున్న రాజకీయ ప్రాధాన్యాన్ని సూచిస్తోంది. అయితే ఒక నియోజకవర్గ ఫలితాన్ని దేశవ్యాప్తంగా బీజేపీ పతనానికి ఆధారంగా చూపడం శాస్త్రీయ రాజకీయ విశ్లేషణ కాదు. ఉపఎన్నికలను స్థానిక సమస్యలు, అభ్యర్థి వ్యక్తిత్వం, తక్కువ పోలింగ్, పార్టీ అంతర్గత అసంతృప్తి, అధికార పార్టీపై పేరుకుపోయిన వ్యతిరేకత వంటి అంశాలు ప్రభావితం చేస్తాయి. అందువల్ల బంకీపూర్ తీర్పు బీజేపీ జాతీయ పతనానికి నిర్ధారణ కాదు. కానీ బీజేపీ కంచుకోట్లు శాశ్వతమైనవనే భావనకు గట్టి హెచ్చరిక. సరైన అభ్యర్థి, విశ్వసనీయమైన ప్రత్యామ్నాయం, స్థానిక అసంతృప్తి ఈ మూడు కలిస్తే బీజేపీని దాని బలమైన స్థావరంలో కూడా ఓడించవచ్చని పీకే నిరూపించారు.
* రాజకీయ పునర్జన్మ …
2025 బిహార్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో జన్ సురాజ్ ఒక్క సీటు కూడా గెలవలేకపోయింది. పాదయాత్రకు వచ్చిన ప్రజాదరణ ఓట్లుగా మారలేదు. విద్య, ఉపాధి, వలసలు, సుపరిపాలన వంటి అంశాలను ముందుకు తెచ్చినప్పటికీ, ఆ సందేశం బిహార్లోని బలమైన కుల సమీకరణాలను ఛేదించలేకపోయింది. పార్టీకి బూత్ స్థాయి యంత్రాంగం, స్థానిక నాయకత్వం, స్థిరమైన ఓటు పునాది కూడా కనిపించలేదు. బంకీపూర్లో పరిస్థితి భిన్నంగా మారింది. ఈసారి ప్రశాంత్ కిశోర్ తన పేరు, ప్రచార నైపుణ్యం, అభ్యర్థిత్వం ఈ మూడింటినీ ఒకే నియోజకవర్గంలో కేంద్రీకరించారు. జన్ సురాజ్కు ఓటు వేయాలని మాత్రమే అడగకుండా, తన రాజకీయ సామర్థ్యంపైనే ప్రజాతీర్పును కోరారు. వ్యక్తిగత ప్రతిష్ఠను పార్టీ ఓటుగా మార్చడంలో విజయం సాధించారు. వ్యూహకర్తగా అనేక పార్టీలను అధికార పీఠంపై కూర్చోబెట్టిన వ్యక్తి ఒకవైపు, ఒక్క సీటు కూడా గెలవని పార్టీ అధినేత మరోవైపు ఈ రెండు విరుద్ధ గుర్తింపుల మధ్య నిలిచిన ప్రశాంత్ కిశోర్కు బంకీపూర్ విజయం అపారమైన రాజకీయ విలువను తెచ్చిపెట్టింది. అయితే ఇక్కడే ఒక కీలకమైన ప్రశ్న ఉంది. బంకీపూర్లో వచ్చిన ఓట్లు జన్ సురాజ్ సిద్ధాంతాన్ని మెచ్చి వచ్చినవా? ప్రశాంత్ కిశోర్ వ్యక్తిత్వానికి వచ్చినవా? మూడు దశాబ్దాల బీజేపీ ఆధిపత్యంపై పేరుకుపోయిన స్థానిక అసంతృప్తి ఫలితమా? ఈ మూడింటిలో ఏది నిర్ణయాత్మక కారణమో ఇప్పుడే తేల్చలేం. భవిష్యత్ ఎన్నికల్లో పీకే లేకుండా జన్ సురాజ్ అభ్యర్థులు గెలిస్తేనే ఈ విజయం వ్యక్తి నుంచి పార్టీకి విస్తరించిందని చెప్పగలం.
* ఎవరీ ప్రశాంత్ కిశోర్..?
బిహార్లోని రోహ్తాస్ జిల్లా కోనార్ గ్రామంలో కన్యాకుబ్జ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించిన ప్రశాంత్ కిశోర్ బాల్యం ప్రధానంగా బక్సర్లో సాగింది. ఆయన తండ్రి శ్రీకాంత్ పాండే ప్రభుత్వ వైద్యుడు; తల్లి సుశీల పాండే గృహిణి. లక్నో విశ్వవిద్యాలయం నుంచి బీబీఏ పూర్తి చేసిన ప్రశాంత్ కిశోర్, హైదరాబాద్లోని అడ్మినిస్ట్రేటివ్ స్టాఫ్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇండియాలో హెల్త్కేర్ మేనేజ్మెంట్లో మాస్టర్స్ చేశారు. ఆ కోర్సు జాన్స్ హాప్కిన్స్ యూనివర్సిటీ, హిందూజా ఆసుపత్రి సహకారంతో నిర్వహించబడినట్లు ఆయన ఎన్నికల అఫిడవిట్లో పేర్కొన్నారు. వైద్యుడి కుటుంబ నేపథ్యం నుంచి వచ్చిన ఆయన మొదట ప్రజారోగ్యాన్ని వృత్తిగా ఎంచుకున్నారు. ఐక్యరాజ్యసమితి మద్దతుతో నడిచిన ఆరోగ్య కార్యక్రమాల్లో దాదాపు ఎనిమిదేళ్లు పనిచేశారు. ప్రజారోగ్యం, పోషకాహారం, సామాజిక విధానాలపై పనిచేసిన అనుభవం ఆయనకు క్షేత్రస్థాయి సమాచారాన్ని సేకరించడం, ప్రజల ప్రవర్తనను అధ్యయనం చేయడం, గణాంకాల ఆధారంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవడం వంటి నైపుణ్యాలను ఇచ్చింది. ప్రజల ఆరోగ్య ప్రవర్తనను అధ్యయనం చేసిన నిపుణుడే—తర్వాత ఓటర్ల రాజకీయ ప్రవర్తనను విశ్లేషించే ఎన్నికల వ్యూహకర్తగా మారారు. ప్రజారోగ్యం నుంచి రాజకీయ కన్సల్టెన్సీకి ఆయన చేసిన ప్రయాణం యాదృచ్ఛికమైనదిగా కాకుండా, డేటా–ప్రవర్తన–పాలసీ మధ్య ఉన్న సంబంధానికి కొనసాగింపుగా కనిపిస్తుంది.
* రాజకీయ కన్సల్టెన్సీని పరిశ్రమగా మార్చిన పీకే
ప్రశాంత్ కిశోర్కు ముందు కూడా ఎన్నికల ప్రచార నిర్వాహకులు ఉన్నారు. కానీ ఓటర్ల డేటా, నాయకుడి బ్రాండింగ్, నినాదాల రూపకల్పన, క్షేత్రస్థాయి సమాచార సేకరణ, సోషల్ మీడియా, వాలంటీర్ నెట్వర్క్, భారీ ప్రజా కార్యక్రమాలు—వీటన్నింటినీ ఒక సమగ్ర వృత్తిపరమైన వ్యవస్థగా మలిచిన వారిలో పీకే అగ్రస్థానంలో ఉంటారు. 2014 లోక్సభ ఎన్నికల్లో నరేంద్ర మోదీ ప్రచారంలో “చాయ్ పే చర్చా”, 3డీ సభలు, డిజిటల్ కమ్యూనికేషన్ వంటి ప్రయోగాలు దేశ రాజకీయ ప్రచార సరళిలో కొత్త అధ్యాయాన్ని ప్రారంభించాయి. మోదీని కేవలం బీజేపీ నాయకుడిగా కాకుండా అభివృద్ధి, నిర్ణయాత్మక నాయకత్వానికి ప్రతీకగా మలిచే ప్రచార రూపకల్పనలో ప్రశాంత్ కిశోర్ బృందం కీలక పాత్ర పోషించింది. అయితే ..మోదీని ప్రశాంత్ కిశోర్ ఒక్కరే అధికారంలోకి తీసుకువచ్చారని చెప్పడం అతిశయోక్తి. కాంగ్రెస్పై ప్రజా వ్యతిరేకత, ఆర్ఎస్ఎస్–బీజేపీ సంస్థాగత బలం, మోదీ వ్యక్తిత్వం, గుజరాత్ అభివృద్ధి నమూనాపై జరిగిన ప్రచారం వంటి అనేక అంశాలు ఆ విజయానికి కారణం. పీకే చేసిన పని—ఆ అనుకూల రాజకీయ పరిస్థితులను సమర్థవంతమైన ఎన్నికల కథనంగా మార్చడం.2015లో బిహార్ మహాకూటమి తరఫున నితీశ్ కుమార్ విజయానికి వ్యూహరచన చేశారు. 2017లో పంజాబ్లో కాంగ్రెస్, అమరీందర్ సింగ్ విజయంలో భాగస్వామయ్యారు. అదే సంవత్సరం ఉత్తరప్రదేశ్లో కాంగ్రెస్ ఘోరంగా ఓడిపోవడంతో పీకే వ్యూహాలకు కూడా పరిమితులు ఉన్నాయని తేలింది.2019లో ఆంధ్రప్రదేశ్లో వైఎస్ జగన్ నాయకత్వంలోని వైసీపీ, 2020లో ఢిల్లీలో ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ, 2021లో పశ్చిమ బెంగాల్లో మమతా బెనర్జీ నేతృత్వంలోని తృణమూల్ కాంగ్రెస్, తమిళనాడులో ఎంకే స్టాలిన్ నాయకత్వంలోని డీఎంకే విజయాల్లో ఆయన సంస్థ ఐ–ప్యాక్ కీలక పాత్ర పోషించింది.ఈ విజయాలన్నీ ఒక విషయాన్ని స్పష్టం చేశాయి: ప్రశాంత్ కిశోర్ బలం రాజకీయ సిద్ధాంతంలో కాకుండా, ఓటర్ల ఆకాంక్షలను చదవడంలో ఉంది. అదే ఆయన వృత్తిపరమైన బలం; రాజకీయ నాయకుడిగా అదే ఆయన ముందున్న సిద్ధాంతపరమైన ప్రశ్న కూడా. పరస్పర విరుద్ధ సిద్ధాంతాల పార్టీలకు పనిచేసిన వ్యక్తి సొంతంగా ఏ రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక దృక్పథానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాడనే విషయం ప్రజలకు మరింత స్పష్టంగా చెప్పాల్సి ఉంది.
* కుల రాజకీయాలను పీకే అధిగమించగలరా?
బిహార్ రాజకీయాల్లో కులం కేవలం సామాజిక గుర్తింపు కాదు. టికెట్ పంపిణీ, నాయకత్వ నిర్మాణం, ఓట్ల బదిలీ, అధికార భాగస్వామ్యం ప్రతి రాజకీయ నిర్ణయాన్నీ ప్రభావితం చేసే వ్యవస్థ.ప్రశాంత్ కిశోర్ బ్రాహ్మణ సామాజిక నేపథ్యం బంకీపూర్ వంటి పట్టణ నియోజకవర్గంలో కొంత అనుకూలత కల్పించి ఉండవచ్చు. కానీ ఆయన విజయాన్ని కేవలం బ్రాహ్మణ ఓట్లతో వివరించలేం. పీకే 49.23 శాతం ఓట్లు సాధించగా, బిహార్లో బ్రాహ్మణుల జనాభా 3.66 శాతమే.ఆర్జేడీ 10.95 శాతానికే పరిమితం కావడం మరింత కీలకం. బీజేపీయేతర, ఆర్జేడీయేతర ఓటును మాత్రమే కాకుండా—ప్రభుత్వ వ్యతిరేక ఓటులో పెద్ద భాగాన్ని పీకే తనవైపు తిప్పుకున్నారని ఈ ఫలితం సూచిస్తోంది. అదే సమయంలో బీజేపీ సంప్రదాయ పట్టణ, అగ్రవర్ణ ఓటులో కూడా కొంత చీలిక తీసుకువచ్చి ఉండవచ్చు. అయితే నియోజకవర్గాలవారీగా కుల ఆధారిత ఓటింగ్ గణాంకాలు అందుబాటులో లేనందున దీనిని నిర్ధారిత వాస్తవంగా కాకుండా రాజకీయ అంచనాగానే చూడాలి.
——————————————————————————————————————————————-
బిహార్లో ప్రధాన సామాజిక వర్గాల జనాభా
సామాజిక వర్గం జనాభా శాతం
* అత్యంత వెనుకబడిన తరగతులు EBC 36.01
* వెనుకబడిన తరగతులు BC 27.12%
* షెడ్యూల్డ్ కులాలు SC 19.65%
* సాధారణ/రిజర్వేషన్ లేని వర్గాలు (General ) 15.52%
* షెడ్యూల్డ్ తెగలు ST 1.68%
* BC–EBCలు కలిపి — 63.14% ——————————————————————————————————————————————-
అగ్రవర్ణాల్లో బ్రాహ్మణులు 3.66 శాతం, రాజ్పుత్లు 3.45 శాతం, భూమిహార్లు 2.87 శాతం, కాయస్థులు 0.60 శాతం ఉన్నారు. బిహార్లో అతిపెద్ద ఏకైక కుల సమూహం యాదవులు—14.27 శాతం. ఇది బ్రాహ్మణుల జనాభాకు దాదాపు నాలుగు రెట్లు. ఆర్జేడీ రాజకీయ పునాది ప్రధానంగా యాదవ్–ముస్లిం సమీకరణంపై నిర్మితమైంది. నితీశ్ కుమార్ కుర్మీ సామాజికవర్గానికి చెందినవారు. రాష్ట్రంలో కుర్మీలు 2.88 శాతమే. అయినప్పటికీ EBCలు, మహాదళితులు, మహిళలు, ముస్లింలలోని కొన్ని వర్గాలను కలిపిన విస్తృత సామాజిక సంకీర్ణం ద్వారా ఆయన దీర్ఘకాలం అధికారంలో కొనసాగగలిగారు. అంటే నాయకుడి సొంత కుల జనాభా కంటే .. అతడు నిర్మించగల సామాజిక సంకీర్ణమే రాజకీయ విజయాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
* కింగ్మేకర్ నుంచి కింగ్గా ఎదగాలంటే..
బంకీపూర్లో పీకే స్వయంగా గెలవడం ఒక రాజకీయ మలుపు. కానీ జన్ సురాజ్ను రాష్ట్రస్థాయి ప్రత్యామ్నాయంగా నిలబెట్టడం అంతకంటే సంక్లిష్టమైన సవాలు.ప్రశాంత్ కిశోర్ సొంత బ్రాహ్మణ సామాజికవర్గం 3.66 శాతమే. ఆ మాటకొస్తే ఏ నాయకుడూ తన సొంత కుల బలంతో మాత్రమే బిహార్లో అధికారాన్ని సాధించలేడు. జన్ సురాజ్ రాష్ట్రస్థాయి శక్తిగా ఎదగాలంటే కుల సమీకరణాలను అర్థం చేసుకోవడంతోపాటు వాటిని అధిగమించే రాజకీయ ఎజెండాను నిర్మించాలి.విద్యా వ్యవస్థను పునర్నిర్మించడం, ఉపాధి అవకాశాలను పెంచడం, ఇతర రాష్ట్రాలకు జరిగే బలవంతపు వలసలను తగ్గించడం, ఆరోగ్య సేవలను విస్తరించడం, ప్రభుత్వ నియామకాలను పారదర్శకంగా నిర్వహించడం—ఇలాంటి సమస్యలకు అమలు చేయగల పరిష్కారాలను ప్రతిపాదించాలి. “మంచి పాలన” అనే సాధారణ నినాదాన్ని కొలవగల విధానాలు, బడ్జెట్, కార్యాచరణ ప్రణాళికగా మార్చాలి. అదే సమయంలో విభిన్నమైన సామాజిక సంకీర్ణాన్ని నిర్మించాల్సి ఉంటుంది. బీజేపీపై అసంతృప్తితో ఉన్న బ్రాహ్మణులు సహా అగ్రవర్ణాలు, యాదవేతర OBCలు, రాజకీయంగా అనేక చిన్న సమూహాలుగా విడిపోయిన EBCలు, పాస్వాన్ కుటుంబ ప్రభావానికి వెలుపల ఉన్న దళిత వర్గాలు, అన్సారీ, రాయీన్, మన్సూరీ తదితర సామాజికంగా, విద్యాపరంగా, ఆర్థికంగా వెనుకబడిన పస్మాందా ముస్లిం వర్గాలు వీరందరికీ జన్ సురాజ్లో ప్రాతినిధ్యం కల్పించాల్సి ఉంటుంది. అయితే ఇది కేవలం ఓట్ల కోసం కులాలను కూడగట్టే ఎన్నికల ఎత్తుగడగా మిగలకూడదు. పార్టీ పదవులు, అభ్యర్థుల ఎంపిక, విధాన రూపకల్పన, అధికార భాగస్వామ్యంలో ఆయా వర్గాలకు వాస్తవ ప్రాతినిధ్యం కనిపించాలి. లేనిపక్షంలో కులరహిత రాజకీయాలు అనే నినాదం కూడా మరో ఎన్నికల వ్యూహంగానే మిగిలిపోతుంది. ప్రశాంత్ కిశోర్కు ముందున్న మరో పెద్ద సవాల్ ఏంటంటే.. వ్యక్తిగత విజయాన్ని సంస్థాగత విజయంగా మార్చడం. పీకే పోటీ చేసిన చోట గెలవడం ఒక విషయం; ఆయన లేకుండా జన్ సురాజ్ అభ్యర్థులు గెలవడం మరో విషయం. బూత్ స్థాయి కమిటీలు, స్థానిక నాయకత్వం, అంతర్గత ప్రజాస్వామ్యం, స్థిరమైన కార్యకర్తల వ్యవస్థ ఏర్పడినప్పుడే జన్ సురాజ్ ఒక నాయకుడి ప్రాజెక్టు నుంచి రాజకీయ పార్టీగా పరిణతి చెందుతుంది. బీహార్ను గెలవాలంటే ప్రశాంత్ కిశోర్ తన 3.66 శాతం సామాజిక పునాది నుంచి కనీసం 35–40 శాతం విస్తృత ఓటర్ల సంకీర్ణానికి ఎదగాలి. కులాలను లెక్కించే వ్యూహకర్తగా మాత్రమే కాకుండా, కులాల గోడలను దాటగల రాజకీయ నాయకుడిగా నిరూపించుకోవాల్సి ఉంటుంది.ప్రశాంత్ కిశోర్ కింగ్మేకర్ నుంచి కింగ్గా ఎదుగుతారా..? బంకీపూర్ విజయం వ్యక్తిగత రాజకీయ మినహాయింపుగానే మిగిలి పోనుందా .. ? భవిష్యత్ బీహార్ రాజకీయ పరిణామాలే తేల్చనున్నాయి..
——————————
About the Author
Please tell us what is wrong. Your report will be sent to the website team.
