Vijaya Lakshmi Pandit | దేశానికే పేరు తెచ్చిన తొలి మహిళ

Published: 18 Aug 2026 • 11:48 AM

* ఆడవారి ఆత్మగౌరవానికి స్ఫూర్తి విజయలక్ష్మి పండిట్

ఆకేరు న్యూస్, భీమదేవరపల్లి : భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో, నవభారత నిర్మాణంలో మరియు అంతర్జాతీయ దౌత్య రంగంలో తనదైన ప్రతిభతో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందిన మహోన్నత నాయకురాలు విజయలక్ష్మి పండిట్. భారతదేశ తొలి ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ సోదరిగానే కాకుండా, తన సొంత వ్యక్తిత్వంతో మరియు రాజనీతిజ్ఞతతో చరిత్ర పుటల్లో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్న ధీర వనిత ఆమె. 1900వ సంవత్సరం ఆగస్టు 18న అలహాబాద్‌లోని ప్రసిద్ధ ఆనంద్ భవన్‌లో మోతీలాల్ నెహ్రూ, స్వరూపరాణి దంపతులకు విజయలక్ష్మి జన్మించారు. ఆమె అసలు పేరు స్వరూప్ కుమారి. సంపన్న కుటుంబంలో జన్మించినప్పటికీ, దేశ విముక్తి కోసం సాగిన పోరాటంలో అంకితభావంతో పనిచేసి తన జీవితాన్ని దేశసేవకే అంకితం చేశారు. 1921లో కతియావాడ్‌కు చెందిన ప్రముఖ న్యాయవాది, పండితుడు మరియు స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు రంజిత్ సీతారాం పండిట్‌ను వివాహం చేసుకున్న తర్వాత ఆమె పేరు విజయలక్ష్మి పండిట్‌గా మారింది.

* స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం మరియు వ్యక్తిగత త్యాగాలు

మహాత్మా గాంధీ బోధనలు, సిద్ధాంతాల పట్ల ఆకర్షితులైన విజయలక్ష్మి పండిట్, నెహ్రూ కుటుంబంలోని ఇతర సభ్యులతో కలిసి జాతీయ ఉద్యమంలో క్రియాశీలక పాత్ర పోషించారు. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం మరియు క్విట్ ఇండియా ఉద్యమాల్లో చురుగ్గా పాల్గొని బ్రిటీష్ పాలకుల ఆగ్రహానికి గురయ్యారు. పోరాట కాలంలో ఆమె 1932, 1940 మరియు 1942లలో పలుమార్లు జైలు శిక్ష అనుభవించారు. బ్రిటీష్ జైళ్లలో కఠిన పరిస్థితులను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ ఆమె మనోధైర్యం సడలలేదు. స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు గాను ఆమె భర్త రంజిత్ పండిట్ కూడా నిర్బంధించబడ్డారు. జైలు జీవితంలో ఎదురైన తీవ్రమైన ఆరోగ్య సమస్యల కారణంగా 1944లో ఆయన కన్నుమూశారు. భర్త అకాల మరణం ఆమెను తీవ్రంగా కలచివేసినప్పటికీ, దేశ సేవ పట్ల ఉన్న కట్టుబాటు నుండి ఆమె వెనక్కి తగ్గలేదు.

* పాలనా రంగం మరియు రాజ్యాంగ రూపకల్పన

స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వమే రాజకీయాల్లో తన ముద్ర వేసిన విజయలక్ష్మి పండిట్, భారతదేశంలో క్యాబినెట్ మంత్రి పదవిని చేపట్టిన తొలి మహిళగా చరిత్ర సృష్టించారు. 1937లో యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ (ప్రస్తుత ఉత్తర ప్రదేశ్) స్థానిక స్వపరిపాలన మరియు ప్రజారోగ్య శాఖల మంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించి, ప్రజారోగ్య రక్షణ మరియు స్థానిక పరిపాలనలో విప్లవాత్మక మార్పులకు శ్రీకారం చుట్టారు. 1946లో భారత రాజ్యాంగ పరిషత్ సభ్యురాలిగా ఎంపికై, రాజ్యాంగ రూపకల్పన ప్రక్రియలో మరియు మహిళల హక్కుల పరిరక్షణలో కీలక పాత్ర పోషించారు.

* అంతర్జాతీయ దౌత్యవేత్తగా చారిత్రాత్మక విజయాలు

భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం సిద్ధించిన తర్వాత, నవభారత దౌత్య సంబంధాలను ప్రపంచ దేశాలతో బలోపేతం చేయడంలో ఆమె అద్భుతమైన సేవలు అందించారు. అంతర్జాతీయ వేదికలపై భారతదేశ గొంతుకగా నిలిచి, భారత విదేశాంగ విధానాన్ని సమర్థవంతంగా వినిపించారు. సోవియట్ యూనియన్ (యు.ఎస్.ఎస్.ఆర్), యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ అమెరికా (యు.ఎస్.ఎ), యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ (యు.కె), స్పెయిన్ మరియు ఐర్లాండ్ వంటి కీలక దేశాలలో భారత రాయబారిగా మరియు హైకమిషనర్‌గా సేవలందించి అంతర్జాతీయ స్థాయిలో భారతదేశ గౌరవాన్ని పెంపొందించారు. అమెరికా మరియు రష్యా వంటి భిన్నమైన సిద్ధాంతాలు కలిగిన పెద్ద దేశాలలో ఒకే సమయంలో రాయబారిగా పనిచేసి మెప్పించడం ఆమె దౌత్య నైపుణ్యానికి నిదర్శనం.

* ఐక్యరాజ్యసమితిలో సంచలన రికార్డు

ఆమె దౌత్య జీవితంలో అత్యంత చారిత్రాత్మక ఘట్టం 1953లో ఆవిష్కృతమైంది. ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభ (యు.ఎన్.జి.ఎ) 8వ సమావేశానికి అధ్యక్షురాలిగా ఎంపికై, ఆ అత్యున్నత పదవిని అలంకరించిన ప్రపంచంలోనే తొలి మహిళగా చరిత్ర సృష్టించారు. ఐక్యరాజ్యసమితి వేదికగా వర్ణవివక్షకు వ్యతిరేకంగా, వలసపాలన అంతం కావాలని మరియు మానవ హక్కుల పరిరక్షణ కోసం ఆమె గళమెత్తారు. ప్రపంచ శాంతి స్థాపనకు ఆమె చేసిన కృషి అంతర్జాతీయ సమాజ ప్రశంసలు అందుకుంది.

* ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ మరియు తుది శ్వాస

1962 నుండి 1964 వరకు మహారాష్ట్ర గవర్నర్‌గా బాధ్యతలు నిర్వహించిన విజయలక్ష్మి పండిట్, తన సోదరుడు జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మరణానంతరం ఫూల్పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి విజయం సాధించారు. రాజకీయాల్లో ఎంత ఉన్నత స్థానంలో ఉన్నప్పటికీ ప్రజాస్వామ్య విలువలకే ఆమె ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. 1975లో నాటి ప్రధానమంత్రి ఇందిరా గాంధీ విధించిన అత్యవసర పరిస్థితి (ఎమర్జెన్సీ)ని ఆమె తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. సొంత కుటుంబానికి చెందిన ప్రభుత్వం అయినప్పటికీ, ప్రజాస్వామ్య హక్కుల కాలరావేతను నిరసిస్తూ ఎమర్జెన్సీకి వ్యతిరేకంగా ప్రచారంలో పాల్గొన్నారు.
దౌత్యవేత్తగా, ప్రజాప్రతినిధిగా, స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలిగా భారత ప్రగతికి, ప్రపంచ శాంతికి నిరంతరం శ్రమించిన విజయలక్ష్మి పండిట్ 1990 డిసెంబర్ 1న డెహ్రాడూన్‌లో కన్నుమూశారు. అంతర్జాతీయ వేదికలపై భారత జాతీయ జెండాను సగర్వంగా ఎగురవేసి, స్త్రీ శక్తికి నిలువెత్తు రూపంగా నిలిచిన ఆమె జీవితం రాబోయే తరాలకు నిరంతరం స్ఫూర్తిదాయకం.